Μαθήματα χειλεοανάγνωσης σε ενήλικες

Χειλεοανάγνωση

Χειλεοανάγνωση

ΟΡΙΣΜΟΣ ΧΕΙΛΕΟΑΝΑΓΝΩΣΗΣ
Χειλεοανάγνωση είναι η διαδικασία κατά την οποία ένα άτομο «ακούει» έναν ομιλητή παρακολουθώντας το πρόσωπό του και προσπαθώντας να ερμηνεύσει τις κινήσεις των χειλιών και της γλώσσας του, προκειμένου να κατανοήσει τον λόγο που αυτός παράγει. Συχνά αποκαλείται «τρίτο αυτί», καθώς ως τεχνική σχετίζεται και με την αποκωδικοποίηση στοιχείων προφορικής έκφρασης, όπως ο επιτονισμός κι η προφορά.

Η χειλεοανάγνωση συνδέεται με την ανάπτυξη και χρήση κάποιων δεξιοτήτων που καθιστούν τη διαδικασία αυτή ευκολότερη και αποτελεσματικότερη. Πιο συγκεκριμένα, ο χειλεοαναγνώστης:
• μαθαίνει να χρησιμοποιεί τις ενδείξεις που παρέχουν οι κινήσεις του στόματος, των δοντιών και της γλώσσας του ομιλητή˙
• διαβάζει κι αξιολογεί τις πληροφορίες που μεταφέρουν οι μορφασμοί του ομιλητή, οι χειρονομίες του και, γενικότερα, η γλώσσα του σώματός του σε συνδυασμό με τις λέξεις που αυτός εκφέρει˙
• χρησιμοποιεί την όραση ως μέσο ακοής˙
• αξιοποιεί προηγούμενες γνώσεις του, για να αναπληρώσει τυχόν κενά κατανόησης που δημιουργούνται κατά την αφομοίωση των πληροφοριών.
Είναι αξιομνημόνευτο το γεγονός ότι ο χειλεοαναγνώστης κατανοεί καλύτερα τις μεγαλύτερες λέξεις και τις προτάσεις από ό,τι τους μικρούς όρους.

ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΧΕΙΛΕΟΑΝΑΓΝΩΣΗΣ
• Το ποσοστό του λόγου που αποκωδικοποιείται μέσω της χειλεοανάγνωσης ανέρχεται σε 30-40%.
• Η χειλεοανάγνωση γίνεται ευκολότερα σε ήρεμο περιβάλλον, όπου δεν υπάρχουν πολλά ερεθίσματα που θα μπορούσαν να αποσπάσουν την προσοχή του χειλεοαναγνώστη.
• Οι χειλεοαναγνώστες δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν έναν ομιλητή, όταν δεν είναι ευδιάκριτα τα χείλη του είτε επειδή αυτός μιλά έχοντας στραμμένο το κεφάλι του αλλού είτε γιατί το μουστάκι του ή τα χέρια του κρύβουν τα χείλη του.
• Η χειλεοανάγνωση αποτελεί εύκολη διαδικασία, αρκεί ο ομιλητής να μιλά καθαρά και να μην πάσχει από κάποια δυσκολία λόγου κι ομιλίας.
• Είναι απαραίτητο οι χειλεοαναγνώστες να διαθέτουν καλή όραση, καθώς η χειλεοανάγνωση, ως τεχνική, συνδέεται άμεσα με την αποκωδικοποίηση των οπτικών πληροφοριών.
• Η χειλεοανάγνωση λαμβάνει χώρα σε συνθήκες επαρκούς φωτισμού. Όπως είναι ευνόητο, οι σκοτεινοί χώροι δεν ενδείκνυνται για τέτοιες μεθόδους. Επίσης, δεν θα πρέπει να υπάρχει πηγή φωτός – λόγου χάρη, παράθυρο – πίσω από τον ομιλητή, καθώς οι σκιές που δημιουργούνται δεν διευκολύνουν τη χειλεοανάγνωση.
• Η χειλεοανάγνωση είναι πολύ ευκολότερη όταν ως αφετηρία χρησιμοποιείται η μητρική γλώσσα του χειλεοαναγνώστη. Για παράδειγμα, ένας Άγγλος μπορεί ευκολότερα να κατανοήσει, μέσω της διαδικασίας αυτής, μια ομιλία στην αγγλική γλώσσα από ό,τι στην Ισπανική.
• Οι κινήσεις των χειλιών κατά την προφορά κάποιων φθόγγων – για παράδειγμα, του «θου» και του «φου» – μοιάζουν σε μεγάλο βαθμό, γεγονός που δυσχεραίνει την αποκωδικοποίησή τους. Είναι, λοιπόν, πολύ σημαντικό να παρατηρεί ο χειλεοαναγνώστης τις λεπτές διαφορές των εκφράσεων του προσώπου του ομιλητή.
• Η χειλεοανάγνωση αποτελεί δεύτερη φύση για πολλούς χειλεοαναγνώστες. Με συνεχή εξάσκηση, ο χειλεοαναγνώστης καταφέρνει να αντιλαμβάνεται όλο και καλύτερα τον λόγο ενός ομιλητή, όποια κι αν είναι η φύση του.
• Οι χειλεοαναγνώστες οφείλουν να ζητούν διευκρινίσεις για το περιεχόμενο της συζήτησης, εάν αδυνατούν να το αντιληφθούν.
• Ο ομιλητής δεν θα πρέπει να μιλά δυνατά ή να χρησιμοποιεί υπερβολικές εκφράσεις.
• Κρίνεται σκόπιμο η απόσταση μεταξύ ομιλητή και χειλεοαναγνώστη να μην ξεπερνά τα 2 μέτρα. Αυτό θα βοηθήσει τον κωφό ή βαρήκοο να διαβάσει με μεγαλύτερη άνεση τα χείλη του ομιλητή και να αποκωδικοποιήσει τις κινήσεις του σώματός του.
• Η χειλεοανάγνωση αποτελεί διαδικασία που απαιτεί ηρεμία. Επομένως, ο χειλεοαναγνώστης δεν πρέπει να πανικοβληθεί, εάν δυσκολευτεί να διαβάσει τα χείλη του (συν)ομιλητή (του). Αρκεί να χαλαρώσει και να προσπαθήσει ξανά. Άλλωστε, ως δεξιότητα ενυπάρχει εγγενώς σε όλους τους ανθρώπους. Απλώς, τα άτομα με σοβαρά προβλήματα ακοής την αναπτύσσουν σε μεγαλύτερο βαθμό.
• Είναι απαραίτητο οι χειλεοαναγνώστες να γνωρίζουν το θέμα της συζήτησης. Η γνώση του θέματος θα τους βοηθήσει να αναπληρώσουν κενά που ενδέχεται να δημιουργηθούν κατά τη διαδικασία χειλεοανάγνωσης.
• Οι χειλεοαναγνώστες δεν θα πρέπει να επικεντρώνονται στην αποκωδικοποίηση μεμονωμένων λέξεων. Εστιάζοντας την προσοχή τους σε ολόκληρες προτάσεις, θα είναι σε θέση να κατανοήσουν τον ρυθμό του λόγου και τα εκφραστικά μέσα του ομιλητή.
• Θεμελιώδη κανόνα επικοινωνίας αποτελεί η ενεργή συμμετοχή όλων των μερών – επομένως και των χειλεοαναγνωστών – σε μία συζήτηση. Κανείς δεν θα πρέπει να μένει στην απομόνωση.
• Οι χειλεοαναγνώστες που λαμβάνουν μέρος σε μία συζήτηση οφείλουν να ενημερώσουν τους συνομιλητές τους ότι χρησιμοποιούν αυτήν την τεχνική, ώστε οι τελευταίοι να προσαρμόσουν τον ρυθμό του λόγου τους στις ιδιαίτερες απαιτήσεις αυτής της πληθυσμιακής ομάδας.
• Είναι απολύτως φυσικό να επέλθει – μετά από αρκετή ώρα – κούραση για τον κωφό ή βαρήκοο που χρησιμοποιεί την τεχνική της χειλεοανάγνωσης. Μέχρι, λοιπόν, ο χειλεοαναγνώστης να αντιληφθεί πλήρως το μέγεθος της προσπάθειας που θα απαιτείται να καταβάλλεται κάθε φορά, μπορεί να χαλαρώνει κλείνοντας τα μάτια του για λίγο και παίρνοντας βαθιές ανάσες.
• Η χειλεοανάγνωση απαιτεί επιμονή, υπομονή κι εξάσκηση.

ΧΕΙΛΕΟΑΝΑΓΝΩΣΗ: ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΑ ΕΝΑ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΕΦΟΔΙΟ
Συμπερασματικά, αξίζει να αναφερθεί ότι η επικοινωνία αποτελεί εγγενές, ζωτικό στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Ο άνθρωπος θέλει, διαρκώς, να επικοινωνεί με τους γύρω του. Για να καλύψουν αυτήν την ανάγκη, τα άτομα με σοβαρά προβλήματα ακοής χρησιμοποιούν τη μέθοδο της χειλεοανάγνωσης. Με αυτόν τον τρόπο, αξιοποιούν τις ευκαιρίες της ζωής και δεν κινδυνεύουν να οδηγηθούν σταδιακά σε απομόνωση. Όταν είναι σε θέση να αντιλαμβάνονται το περιεχόμενο του προφορικού λόγου, αισθάνονται ότι αποτελούν ενεργά μέλη της κοινωνίας στην οποία ζουν. Μπορούν να συνεχίσουν να ασχολούνται με τις δραστηριότητες που απολάμβαναν στο παρελθόν, πριν χάσουν την ακοή τους, και δεν μετατρέπονται σε παθητικούς παρατηρητές της ζωής. Επιπλέον, η ικανότητα των ατόμων αυτών να κατανοούν τα προφορικά ερεθίσματα που λαμβάνουν συμβάλλει στην αύξηση της αυτοπεποίθησής τους καθώς και στην ανάπτυξη προσωπικών και κοινωνικών δεξιοτήτων.
Είναι σκόπιμο να γνωρίζουν χειλεοανάγνωση και τα άτομα που ανήκουν στο οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον όσων αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ακοής. Αυτή η γνώση θα τα βοηθήσει να συναισθανθούν σε μεγαλύτερο βαθμό τις δυσκολίες των προσφιλών τους, να κατανοήσουν καλύτερα τις ανάγκες τους και, επομένως, να προσαρμόσουν κατάλληλα τις ενέργειές τους για τη λειτουργική επαφή τους με αυτούς τους ανθρώπους.
Η χειλεοανάγνωση είναι χρήσιμο εφόδιο και για τους επαγγελματίες που χρησιμοποιούν τον λόγο στο πλαίσιο άσκησης του επαγγέλματός τους, καθώς τους παρέχει όλα τα απαιτούμενα μέσα για την αποτελεσματικότερη επικοινωνία τους με κωφά ή βαρήκοα άτομα όχι μόνο σε προσωπικό επίπεδο, αλλά και κατά τη διάρκεια επαγγελματικών συναντήσεων, διαλέξεων, συνεντεύξεων τύπου ή ακόμα και σε πάρτι.
Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν πολλά εκπαιδευτικά βίντεο, κυρίως στην αγγλική γλώσσα. Για περισσότερες πληροφορίες, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ανατρέξουν στην παρακάτω διεύθυνση: https://www.lipreading.org/vowel-eyedrills. Στη Μεγάλη Βρετανία, διοργανώνονται, μάλιστα, και σχετικά σεμινάρια. Στην Ελλάδα, οι λογοθεραπευτές αναλαμβάνουν να βοηθήσουν τα παιδιά να καλλιεργήσουν τη δεξιότητα της χειλεοανάγνωσης, η οποία έπεται της εκμάθησης της προφορικής παραγωγής ήχων. Στους ενήλικες, η διαδικασία εκμάθησης της χειλεοανάγνωσης συνδυάζεται με την προσπάθεια διατήρησης της καθαρότητας της άρθρωσής τους.

Πηγές πληροφοριών:
https://www.lipreading.org/
http://en.wikipedia.org/wiki/Lip_reading
http://www.hspd.gr/Journal/2002/Issue_1/Moutsos.pdf
http://www.logotherapeia-lambrousi.gr/barikoia.html
http://www.cyclades24.gr/2014-01-15-09-42-24/2014-01-15-10-12-59/apopsei...

Διαμόρφωση και μετάφραση υλικού: Μαρία Ρίγλη, μεταφράστρια