Υποτιτλισμός σε πραγματικό χρόνο (speech-to-text system, real-time captions)

Ειδικοί στενογράφοι για κωφά ή βαρήκοα άτομα

Ειδικοί στενογράφοι για κωφά ή βαρήκοα άτομα

Το σύστημα ηλεκτρονικής στενογραφίας (Speech-to-Τext System) μπορεί να καλύψει τις επικοινωνιακές ανάγκες κωφών ή βαρήκοων ατόμων. Στηρίζεται στην ακριβή, κατά λέξη, έγγραφη αναπαραγωγή του προφορικού λόγου και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε προσωπικές, μικρής εμβέλειας, δραστηριότητες – όπως μια συνέντευξη για θέση εργασίας ή μια επαγγελματική συνάντηση – καθώς και σε μεγαλύτερης κλίμακας συναθροίσεις (π.χ. διασκέψεις και εκπαιδευτικά σεμινάρια).

Ο ειδικός στενογράφος για κωφά ή βαρήκοα άτομα (Speech-to-Text Reporter) ακούει προσεκτικά όσα διατυπώνονται προφορικά και εισάγει, λέξη προς λέξη, αυτά τα δεδομένα σε ειδικό ηλεκτρονικό πληκτρολόγιο στενογραφίας που συνδέεται με τον φορητό υπολογιστή του χρήστη. Στο QWERTY πληκτρολόγιο, η κάθε λέξη αποτυπώνεται μέσω της πληκτρολόγησης μεμονωμένων γραμμάτων. Αντιθέτως, με το ειδικό πληκτρολόγιο αυτού του συστήματος, οι λέξεις, οι φράσεις και οι συντομογραφίες σχηματίζονται με το ταυτόχρονο πάτημα πολλών πλήκτρων, κάτι που μας θυμίζει τις μουσικές συγχορδίες. Με τη βοήθεια ειδικά σχεδιασμένου λογισμικού, γίνεται η αντιστοίχιση των παραγόμενων «φωνητικών συγχορδιών» με αγγλικές λέξεις οι οποίες είτε εμφανίζονται στην οθόνη του φορητού υπολογιστή του κάθε χρήστη είτε προβάλλονται σε μεγάλη οθόνη ή σε πολλές μεγάλες οθόνες plasma για περισσότερους χρήστες. Ο ειδικός στενογράφος, όπως προαναφέρθηκε, αναπαράγει αυτολεξεί όσα διατυπώνονται στον προφορικό λόγο καταγράφοντας περισσότερες από 200 λέξεις το λεπτό και, συγχρόνως, δίνοντας παραγλωσσικές πληροφορίες – που σχετίζονται, λόγου χάρη, με εκφράσεις προσώπου (π.χ. γέλιο) ή χειρονομίες (π.χ. χειροκρότημα) – με σκοπό την επεξήγηση των γλωσσικών μηνυμάτων που ανταλλάσσονται, για παράδειγμα, σε μια ακροαματική διαδικασία, σε ένα συνέδριο ή σε οποιοδήποτε άλλο είδος συνάντησης. Η απόκτηση των σχετικών δεξιοτήτων προϋποθέτει τουλάχιστον διετή πρακτική άσκηση, ενώ για την έναρξη επαγγέλματος απαιτείται πιστοποίηση – μέσω εξετάσεων – από αρμόδιο φορέα.
Πολλοί ειδικοί στενογράφοι για κωφά ή βαρήκοα άτομα απασχολήθηκαν, αρχικά, στον δικαστικό κλάδο, όπου το σύστημα χρησιμοποιούνταν για την ηχογράφηση των συζητήσεων και την απομαγνητοφώνησή τους, εάν αυτό απαιτούνταν. Χάρη στις δεξιότητες που ανέπτυξαν οι εν λόγω επαγγελματίες μέσω της δραστηριότητας αυτής, μπόρεσαν να παράσχουν πολύτιμη στήριξη σε κωφά ή βαρήκοα άτομα, καταγράφοντας – πάντα με πολύ μεγάλη ακρίβεια κι απόλυτη διακριτικότητα –στοιχεία της γλωσσικής επικοινωνίας. Η ακρίβεια με την οποία ένας ειδικός στενογράφος καταγράφει όσα ακούει πρέπει να ανέρχεται συστηματικά σε ποσοστό ίσο ή μεγαλύτερο του 98%.

ΤΙ ΠΡΟΒΑΛΛΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ;
Κάθε λέξη που εκφέρεται προβάλλεται στην οθόνη σε κατανοητή μορφή. Ωστόσο, είναι δυνατόν να ζητηθεί αλλαγή του χρώματος ή του μεγέθους της γραμματοσειράς. Η προβολή στην οθόνη της φράσης «ΝΕΟΣ ΟΜΙΛΗΤΗΣ» υποδηλώνει τη σχετική αλλαγή. Η εκ των προτέρων ενημέρωση του ειδικού στενογράφου για κωφά ή βαρήκοα άτομα σχετικά με τον ονομαστικό κατάλογο των συμμετεχόντων σε μια διάσκεψη ή σε άλλου είδους συνάντηση καθιστά εφικτή την εισαγωγή στον υπολογιστή – από τον χειριστή του συστήματος – των σχετικών δεδομένων, γεγονός που συμβάλλει στην ευκολότερη διάκριση των ομιλητών. Γι’ αυτό κι είναι πολύ σημαντικό να διαθέτει ο ειδικός στενογράφος αυτόν τον κατάλογο πριν από τη διεξαγωγή οποιουδήποτε είδους συνάντησης. Σε αγκύλες επισημαίνονται άλλες πληροφορίες που αφορούν παραγλωσσικά στοιχεία, όπως το γέλιο και το χειροκρότημα. Πρόκειται, βέβαια, για σύστημα που μπορεί να βοηθήσει και τους ακούοντες παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν πιο εύκολα μια διάσκεψη μέσω της ανάγνωσης των πληροφοριών που προβάλλονται στην οθόνη που είναι τοποθετημένη πίσω από τους ομιλητές. Το κείμενο που προκύπτει είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί για τον υποτιτλισμό βίντεο ή για τη ζωντανή μετάδοση ψηφιακού υλικού.

Ο ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΧΕΙΡΙΣΤΕΣ ΤΟΥ
Σε μικρής κλίμακας συναντήσεις ή εκπαιδευτικά σεμινάρια, ο ειδικός στενογράφος φέρνει το μεγαλύτερο μέρος του απαραίτητου εξοπλισμού που ο ίδιος έχει στην κατοχή του. Ο χρήστης, απλώς, του παρέχει ηλεκτρικό ρεύμα, ένα τραπέζι και μια καρέκλα.
Σε μεγαλύτερης κλίμακας συναντήσεις κατά τις οποίες απασχολούνται ένας ή δύο ειδικοί στενογράφοι και το κείμενο προβάλλεται σε μεγάλες οθόνες, ενδέχεται να απαιτηθεί η παροχή επιπρόσθετου εξοπλισμού (πχ. οθόνης και ψηφιακού προβολέα). Κρίνεται φρόνιμο να ενημερώνεται ο χειριστής του συστήματος για τις απαιτήσεις του χρήστη από την αρχή της μεταξύ τους συνεργασίας, έτσι ώστε ο τελευταίος να γνωρίζει τις επιπλέον εξοπλιστικές ανάγκες που θα πρέπει να καλυφθούν.

ΕΝΑΡΞΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΕΙΔΙΚΟ ΣΤΕΝΟΓΡΑΦΟ ΓΙΑ ΚΩΦΑ Ή ΒΑΡΗΚΟΑ ΑΤΟΜΑ
Υπάρχουν πολλοί τρόποι εύρεσης ενός νόμιμου ειδικού στενογράφου για κωφά ή βαρήκοα άτομα. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν, για παράδειγμα, να συμβουλευτούν σχετικούς καταλόγους, όπως του βρετανικού Επαγγελματικού Συλλόγου Ειδικών Στενογράφων (AVSTTR, http://avsttr.org.uk/) και της Signature (CACDP), βρετανικής οργάνωσης για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κωφών ή βαρήκοων ατόμων. Μπορούν, επίσης, να αποστείλουν ηλεκτρονικό μήνυμα στην εξής διεύθυνση: agencysteeringgroup@hotmail.com μέσω της οποίας θα ενημερωθούν για όλους τους φορείς που παρέχουν γλωσσικές υπηρεσίες σε τέτοιες ομάδες.
Ο χρήστης των υπηρεσιών αυτού του συστήματος θα πρέπει να φροντίσει να ειδοποιήσει τον ειδικό στενογράφο σε περίπτωση που για κάποιο λόγο δεν θελήσει να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες του. Η απόφαση του χρήστη απλώς να απουσιάσει από την εκδήλωση, για παράδειγμα, που είχε προγραμματίσει να παρακολουθήσει με τη βοήθεια του ειδικού στενογράφου δεν τον απαλλάσσει από την υποχρέωση αμοιβής του εν λόγω επαγγελματία.
Ακύρωση της συνεργασίας χρήστη και ειδικού στενογράφου με πρωτοβουλία του πρώτου επιφέρει σχετικές χρεώσεις. Γι’ αυτό, ο εν λόγω επαγγελματίας θα πρέπει να ενημερώνεται, όσο το δυνατόν πληρέστερα, για κάθε αλλαγή γνώμης του χρήστη. Οι χρεώσεις αυτές είναι συνήθως σταθερές, καθώς οι περισσότεροι ειδικοί στενογράφοι συμμορφώνονται με τις οδηγίες της Signature. Αν η ακύρωση γίνει έως και επτά ημέρες πριν από την προγραμματισμένη εκδήλωση, ο χρήστης θα πρέπει να πληρώσει το πλήρες αντίτιμο των υπηρεσιών που είχε συμφωνηθεί να λάβει. Αν, όμως, η ακύρωση γίνει από οκτώ έως και δεκατέσσερις μέρες νωρίτερα, τότε ο χρήστης καταβάλλει το ήμισυ των συμφωνηθέντων.
Κατόπιν αίτησης, ο ενδιαφερόμενος χρήστης μπορεί να ενημερωθεί από τον ελεύθερο επαγγελματία ειδικό στενογράφο ή τη σχετική υπηρεσία για τον ισχύοντα κώδικα ορθής πρακτικής και δεοντολογίας.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΕΙΔΙΚΩΝ ΣΤΕΝΟΓΡΑΦΩΝ (AVSTTR)
Όταν ένα κωφό ή βαρήκοο άτομο αποφασίσει να κάνει χρήση των υπηρεσιών ενός ειδικού στενογράφου, θα πρέπει να ζητήσει τη γνώμη του σχετικά με τον αριθμό των επαγγελματιών που θα απαιτηθούν για τη δραστηριότητα στην οποία θα θελήσει να συμμετάσχει. Αν πρόκειται για απλή, ολιγομελή συνάντηση διάρκειας έως δύο ωρών, αρκεί ένας ειδικός στενογράφος που, φυσικά, θα χρειαστεί να κάνει κάποιο διάλειμμα κατά τη διάρκειά της.
Αν, όμως, πρόκειται, λόγου χάρη, για συνέδριο στο οποίο προβάλλονται σε μεγάλη οθόνη οι τεχνικές εισηγήσεις των ομιλητών, τότε κρίνεται απαραίτητη η παρουσία δύο ειδικών στενογράφων.
Για την ομαλή συνεργασία με τον ειδικό στενογράφο, ο χρήστης – δηλαδή το κωφό ή βαρήκοο άτομο – πρέπει να έχει υπόψη του τα εξής:

Σε περίπτωση που αναλάβει τον ρόλο του ομιλητή σε κάποια συνάντηση, οφείλει, εγκαίρως, να στείλει στον ειδικό στενογράφο αντίγραφο αυτής της εισήγησης – εάν την έχει σε έγγραφη μορφή – ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί ο εν λόγω επαγγελματίας στις νέες λεξιλογικές απαιτήσεις που δημιουργούνται.

Αν η ομιλία περιλαμβάνει και την προβολή κάποιου βίντεο χωρίς υπότιτλους, ο χρήστης θα πρέπει να ρωτήσει τον ειδικό στενογράφο αν θα είναι σε θέση να μεταφέρει όλα όσα θα ακούει και, σε περίπτωση συμφωνίας, να τον ενημερώσει για το περιεχόμενο και τη διάρκειά του. Η παροχή στον ειδικό στενογράφο του απομαγνητοφωνημένου κειμένου του βίντεο θα διευκολύνει το έργο του. Αν ο χρήστης δεν διαθέτει πνευματικά δικαιώματα για το βίντεο που επιθυμεί να προβληθεί, τότε δεν θα είναι δυνατή η αναπαραγωγή του περιεχομένου του.

Ο χρήστης είναι υποχρεωμένος να ενημερώσει τους συμμετέχοντες στη συνάντηση ότι θα κάνει χρήση των υπηρεσιών ενός ειδικού στενογράφου για κωφά ή βαρήκοα άτομα. Επιπλέον, θα πρέπει να διασφαλίσει ότι γνωρίζουν το ρόλο ενός τέτοιου επαγγελματία.

Αν ο χρήστης συνοδεύεται από έναν μόνο ειδικό στενογράφο, υποχρεούται να δηλώσει στον διοργανωτή της συνάντησης ότι ενδέχεται να προκύψει ανάγκη μικρού διαλείμματος κατά τη διάρκειά της. Επιβάλλεται ο χρήστης να κάθεται σε σημείο από όπου θα μπορεί να διακρίνει καθαρά τον ειδικό στενογράφο.

Θα πρέπει, επίσης, να διαβεβαιώσει τους παρευρισκόμενους ότι ο ειδικός στενογράφος θα είναι αμερόληπτος κι ότι όλα όσα ειπωθούν στη συνάντηση θα είναι απολύτως εμπιστευτικά.

Επιπλέον, είναι απαραίτητο ο χρήστης να έχει υπόψη του ότι ο ειδικός στενογράφος διευκολύνει με τις υπηρεσίες του την επικοινωνία μεταξύ ακουόντων και μη. Δεν αναλαμβάνει να κρατά σημειώσεις ή να καταγράφει το περιεχόμενο μιας συνάντησης χωρίς την παρουσία του χρήστη.

ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ
Ο ειδικός στενογράφος καταγράφει το περιεχόμενο της συνάντησης, αναπαράγοντας όλα όσα διατυπώνουν οι συμμετέχοντες. Σε περίπτωση που δεν είναι σε θέση να ακούσει κάποιο στοιχείο της συζήτησης, θα πρέπει να ζητήσει από τον ομιλητή να το επαναλάβει.
Δεν επιτρέπεται να καταγράψει το περιεχόμενο ιδιωτικών συζητήσεων που διεξάγονται στο χώρο της συνάντησης. Ωστόσο, μπορεί να το κάνει – εάν του ζητηθεί – εκτός του χώρου αυτού.

ΜΕΤΑ ΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ
Η συνάντηση έχει ιδιωτικό κι εμπιστευτικό χαρακτήρα. Κατά συνέπεια, ο ειδικός στενογράφος δεν θα συζητήσει το περιεχόμενό της με κανέναν. Επίσης, θα τηρήσει στάση ουδετερότητας και δεν θα παράσχει συμβουλές. Άρα, ο χρήστης ποτέ δεν θα πρέπει να του ζητήσει την άποψή του.

ΑΜΟΙΒΗ
Αν ο χρήστης αποφασίσει να ζητήσει τις υπηρεσίες ενός ειδικού στενογράφου απευθυνόμενος είτε σε κάποιον ελεύθερο επαγγελματία είτε σε εταιρεία που απασχολεί τέτοιους εργαζόμενους, θα πρέπει να θέσει, εκ των προτέρων, το ζήτημα της αμοιβής. Η τιμολογιακή πολιτική που εφαρμόζεται σε κάθε περίπτωση ενδέχεται να διαφέρει. Επίσης, θα πρέπει η αμοιβή που θα συμφωνηθεί να περιλαμβάνει όλες τις επιμέρους υπηρεσίες που ίσως απαιτηθεί να παρασχεθούν, όπως την πρόχειρη καταγραφή του περιεχομένου των συζητήσεων και την παροχή εξοπλισμού (π.χ. συστήματα προβολής κι οθόνες).
Η χρήση του συστήματος ηλεκτρονικής στενογραφίας απαιτεί την παρουσία του κωφού ή βαρήκοου ατόμου. Επομένως, σε περίπτωση που, για οποιοδήποτε λόγο, δεν παρουσιαστεί, τότε η πράξη αυτή θα θεωρηθεί ότι ισοδυναμεί με ακύρωση της υπηρεσίας που θα λάμβανε.

Πηγές πληροφοριών:
Οδηγίες του Επαγγελματικού Συλλόγου Ειδικών Στενογράφων (http://www.avsttr.org.uk/)

Διαμόρφωση και μετάφραση υλικού: Μαρία Ρίγλη, μεταφράστρια