Υπότιτλοι σε μαγνητοσκοπημένες εκπομπές (closed captions)

Υπότιτλοι σε μαγνητοσκοπημένες εκπομπές

Οι ειδικοί ενδογλωσσικοί υπότιτλοι στην υπηρεσία των κωφών και βαρήκοων

Ο υποτιτλισμός μέσω κλειστών υποτίτλων αποτελεί ένα τεχνολογικό σύστημα που έχει ως στόχο να βοηθήσει τα άτομα με προβλήματα ακοής να παρακολουθήσουν κάποιο είδος οπτικοακουστικού υλικού, όπως ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα. Βασίζεται στην προβολή στην οθόνη της τηλεόρασης ενός κειμένου που περιγράφει τους ήχους, φυσικούς και μη, του προβαλλόμενου υλικού.

Αυτοί οι ειδικοί ενδογλωσσικοί υπότιτλοι δίνουν τη δυνατότητα στους τηλεθεατές να παρακολουθούν ταυτόχρονα τους διαλόγους και την εκτυλισσόμενη δράση, ενώ, παράλληλα, παρέχουν πληροφορίες για την ταυτότητα του εκάστοτε ομιλούντος και τα ηχητικά στοιχεία του προγράμματος, συμβάλλοντας καθοριστικά, με αυτόν τον τρόπο, στην κατανόηση μιας είδησης, ενός πολιτικού γεγονότος ή της πλοκής μιας ιστορίας. Διακρίνονται σε ανοικτούς και κλειστούς υπότιτλους. Η κατηγοριοποίηση σχετίζεται με τη δυνατότητα ενεργοποίησης και απενεργοποίησης των υποτίτλων από τον ίδιο τον χρήστη (ανοιχτοί υπότιτλοι) ή όχι (κλειστοί υπότιτλοι). Για τη σήμανση των τηλεοπτικών προγραμμάτων στα οποία εφαρμόζεται το σύστημα των ανοικτών και κλειστών υποτίτλων, χρησιμοποιούνται, αντιστοίχως, οι διακριτικοί τίτλοι OC και CC. Πολλές φορές, η διάκριση των ήχων γίνεται με τη βοήθεια χρωμάτων.

Οι ενδογλωσσικοί υπότιτλοι δημιουργούνται μέσω της απομαγνητοφώνησης ενός προγράμματος. Ο υποτιτλιστής χωρίζει τον διάλογο σε υπότιτλους, φροντίζοντας οι λέξεις να εμφανίζονται ταυτόχρονα με το ακουστικό υλικό που περιγράφουν. Με τη βοήθεια ειδικού λογισμικού γίνεται η κωδικοποίηση της πληροφορίας που παρέχεται στους υπότιτλους και στη συνέχεια, τα δεδομένα αυτά συνδυάζονται με εικόνα και ήχο με σκοπό τη δημιουργία μιας νέας κύριας ταινίας, ενός ψηφιακού αρχείου του προγράμματος. Το σύστημα των κλειστών υποτίτλων είναι ενσωματωμένο στο τηλεοπτικό σήμα και ενεργοποιείται με τη χρήση ειδικού αποκωδικοποιητή είτε αυτός αποτελεί ξεχωριστή συσκευή είτε είναι ενσωματωμένος στην τηλεόραση.

Κάποιες εκπομπές υποτιτλίζονται με ενδογλωσσικούς υπότιτλους σε πραγματικό χρόνο. Πρόκειται για την περίπτωση της ζωντανής μετάδοσης μιας ειδικής εκδήλωσης ή ενός ειδησεογραφικού προγράμματος. Οι υπότιτλοι προβάλλονται μόλις λίγα δευτερόλεπτα αφού εκτυλιχθεί η δράση και δείχνουν όσα διατυπώνονται στον προφορικό λόγο. Ένας στενογράφος ακούει το πρόγραμμα που μεταδίδεται και εισάγει τις λέξεις σε ένα ειδικό ηλεκτρονικό πρόγραμμα που προσθέτει τους υπότιτλους στο τηλεοπτικό σήμα.

Το σύστημα των κλειστών υποτίτλων δεν διευκολύνει μόνο τους κωφούς και τους βαρήκοους κατά την παρακολούθηση ενός ειδησεογραφικού, ψυχαγωγικού και ενημερωτικού προγράμματος. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί, για παράδειγμα, κι από άτομα με μητρική γλώσσα διαφορετική από την Αγγλική. Η ενσωμάτωση αγγλικών υποτίτλων στο προβαλλόμενο οπτικοακουστικό υλικό τα βοηθά να κατανοήσουν καλύτερα όσα ακούν και να αποκτήσουν μεγαλύτερη γλωσσική ευχέρεια. Επίσης, το σύστημα αυτό ενισχύει και τις δεξιότητες γραφής και ανάγνωσης των χρηστών του.

Το 1993, η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής (FCC) εξέδωσε κανονισμό για την υποχρεωτική ενσωμάτωση συστήματος αποκωδικοποιητή σε όλες τις τηλεοράσεις 13 ή και περισσότερων ιντσών που εξέπεμπαν με αναλογικό ψηφιακό σήμα και κυκλοφορούσαν ή κατασκευάζονταν στην αμερικανική εγχώρια αγορά, καθώς αυτό θα διευκόλυνε τη λειτουργία των κλειστών ενδογλωσσικών υποτίτλων. Το 1996, το Κογκρέσο των Η.Π.Α. υποχρέωσε τους παρόχους πολυκαναλικών τηλεοπτικών υπηρεσιών (επιχειρήσεις εκμετάλλευσης καλωδιακών δικτύων, ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, παρόχους δορυφορικής επικοινωνίας κ.α.) να μεριμνούν για τον υποτιτλισμό με κλειστούς υπότιτλους των προγραμμάτων που πρόβαλλαν. Για να συμμορφωθεί με αυτήν την απαίτηση, η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής έθεσε το 1997 ένα χρονοδιάγραμμα μετάβασης στο νέο καθεστώς, ζητώντας από τους προαναφερθέντες φορείς να αυξάνουν διαρκώς τον αριθμό των προγραμμάτων με κλειστούς υπότιτλους. Μέχρι το 2002, όλοι οι δέκτες τηλεοπτικού ψηφιακού σήματος έπρεπε να υποστηρίζουν τη λειτουργία των κλειστών υποτίτλων.

Οι κλειστοί ενδογλωσσικοί υπότιτλοι δεν ταυτίζονται με τους κοινούς υπότιτλους. Οι τελευταίοι απευθύνονται σε ακούοντες, ενώ οι πρώτοι σε κωφούς και βαρήκοους. Οι κοινοί υπότιτλοι μεταφέρουν το περιεχόμενο ενός διαλόγου σε άλλη γλώσσα, αλλά σπάνια αποτυπώνουν το ακουστικό υλικό ενός προγράμματος ή μιας παρουσίασης. Με άλλα λόγια, οι ενδογλωσσικοί υπότιτλοι δείχνουν όλες τις ηχητικές κι ακουστικές πληροφορίες, ενώ οι κοινοί υπότιτλοι όχι.

Τα βίντεο που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο μπορούν και πρέπει να συνοδεύονται από ενδογλωσσικούς υπότιτλους. Σύμφωνα με τα πρότυπα προβολής διαδικτυακού περιεχομένου που ισχύουν στην Βιρτζίνια των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, καθίσταται υποχρεωτικός ο υποτιτλισμός με κλειστούς υπότιτλους των βίντεο και των ηλεκτρονικών πληροφοριών. Στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας για την Προσβασιμότητα του Διαδικτύου που ανέπτυξε η Κοινοπραξία του Παγκόσμιου Ιστού (W3C), τέθηκαν κάποιες κατευθυντήριες γραμμές οι οποίες πλέον χρησιμοποιούνται ευρέως και φέρουν την έγκριση της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών των Η.Π.Α. Στόχος τους είναι η παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο απομαγνητοφωνούνται και υποτιτλίζονται με κλειστούς ενδογλωσσικούς υπότιτλους τα διαδικτυακά βίντεο.

Οι ενδογλωσσικοί υπότιτλοι δίνουν τη δυνατότητα στους μη ακούοντες να αντιλαμβάνονται το περιεχόμενου του εκάστοτε οπτικοακουστικού υλικού το οποίο, κατά συνέπεια, γίνεται κατανοητό από ένα ευρύτερο κοινό. Σύμφωνα με την παράγραφο 508 [1194.22b] των προτύπων προβολής διαδικτυακού περιεχομένου που ισχύουν στην Βιρτζίνια των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, οποιαδήποτε εναλλακτική λύση επιλεγεί για μια πολυμεσική παρουσίαση θα πρέπει να είναι συγχρονισμένη με την ίδια την παρουσίαση.

Οι ενδογλωσσικοί υπότιτλοι πρέπει να τηρούν τις εξής αρχές:
1. Συγχρονισμένη προβολή: το κείμενο των ενδογλωσσικών υποτίτλων θα πρέπει να προβάλλεται σχεδόν ταυτόχρονα με το ακουστικό υλικό.
2. Ισοδυναμία: οι πληροφορίες που παρέχουν οι ενδογλωσσικοί υπότιτλοι πρέπει να συμπίπτουν με τις αντίστοιχες του προφορικού κειμένου.
3. Ευχρηστία: το περιεχόμενο των υποτίτλων θα πρέπει να μπορεί να χρησιμοποιηθεί και να κατανοηθεί εύκολα από όλους όσοι κάνουν χρήση τέτοιων τεχνολογικών μεθόδων.

Κρίνεται απαραίτητο να τίθενται σε εφαρμογή τεχνολογικά μέσα όπως οι κλειστοί υπότιτλοι για κάθε διαδικτυακό οπτικοακουστικό υλικό που παρέχεται μέσω προγραμμάτων αναπαραγωγής πολυμεσικών αρχείων (QuickTime, RealPlayer, Windows Media Player). Αυτό ισχύει και για άλλες τεχνολογικές εφαρμογές, όπως Flash, Shockwave και Java, στην περίπτωση που η πολυμεσική παρουσίαση περιέχει ακουστικό υλικό.

Τέλος, θα πρέπει να τονιστεί ότι το σύστημα των ενδογλωσσικών υποτίτλων διαθέτει πληθώρα εφαρμογών. Πιο συγκεκριμένα, χρησιμοποιείται σε πίνακες αποτελεσμάτων σε αθλητικές διοργανώσεις, σε θεατρικές παραστάσεις – το κείμενο του έργου προβάλλεται σε οθόνη δίπλα στη σκηνή – αλλά και σε τηλεφωνικές συνομιλίες μέσω της χρήσης ειδικής τηλεφωνικής συσκευής. Επίσης, με τη βοήθεια ειδικού λογισμικού καθίσταται δυνατή η απομαγνητοφώνηση συζητήσεων και ομιλιών που διεξάγονται για επιμορφωτικούς σκοπούς σε συνέδρια, αίθουσες διδασκαλίας κ.τ.λ. καθώς και σε κάθε άλλη περίπτωση χρήσης του λόγου (π.χ. Θεία Λειτουργία).

Πηγές πληροφοριών:
• Ιστοσελίδα του Εθνικού Ινστιτούτου Υποτιτλισμού με Ενδογλωσσικούς Υπότιτλους των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής (www.ncicap.org)
• Ιστοσελίδα της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών των Η.Π.Α. (FCC) (www.fcc.gov)
http://en.wikipedia.org/wiki/Closed_captioning
http://www.mediaaccess.org.au/about/what-is-captioning

Διαμόρφωση και μετάφραση υλικού: Μαρία Ρίγλη, μεταφράστρια